Gaz Neden Oluşur?

Gaz, sindirim sisteminin doğal bir sonucudur. Yemek yerken veya konuşurken yutulan hava ile bağırsaklarda sindirilemeyen karbonhidratların bakteriler tarafından parçalanması, gaz oluşumunun temel nedenleridir. Çoğu zaman normal ve geçici bir durum olan gaz; karında şişkinlik, geğirme, bağırsak hareketlerinde artış ve gaz çıkarma ihtiyacıyla kendini gösterebilir.

Ancak gaz şikâyeti sık tekrarlıyor, günlük yaşamı etkiliyor veya karın ağrısı, ishal, kabızlık ve kilo kaybı gibi başka belirtilerle birlikte görülüyorsa altta yatan bir sindirim sistemi sorununun araştırılması gerekebilir.

Gaz Nasıl Oluşur?

Sindirim sistemi, yemeklerin parçalanması ve besinlerin emilmesi sırasında doğal olarak gaz üretir. Gazın oluşmasında iki temel mekanizma rol oynar:

• Hava yutulması: Hızlı yemek yemek, yemek sırasında konuşmak, sakız çiğnemek, gazlı içecek tüketmek ve sigara içmek daha fazla hava yutulmasına neden olabilir.
• Bağırsak bakterilerinin fermantasyonu: İnce bağırsakta tamamen sindirilemeyen bazı karbonhidratlar kalın bağırsağa ulaşır. Buradaki bakteriler bu maddeleri parçalarken hidrojen, karbondioksit ve bazı kişilerde metan gibi gazlar üretir.

Vücut, oluşan gazı geğirme veya bağırsaklardan çıkarma yoluyla uzaklaştırır. Gazın kokusu ise çoğunlukla az miktarda bulunan kükürtlü bileşiklerden kaynaklanır. Bu nedenle gazın miktarı ile kokusu her zaman aynı oranda olmayabilir.

Gazın En Yaygın Nedenleri Nelerdir?

1. Hızlı yemek yemek

Yemekleri hızlı tüketmek, yeterince çiğnememek ve yemek sırasında fazla konuşmak daha fazla hava yutulmasına yol açabilir. Yutulan hava genellikle geğirme ile dışarı atılır; bir kısmı ise bağırsaklara ilerleyerek şişkinlik ve gaz şikâyetine neden olabilir.

2. Gaz yapan yiyecekler tüketmek

Bazı besinler içerdikleri lif ve sindirilemeyen karbonhidratlar nedeniyle bağırsaklarda daha fazla fermantasyona uğrar. Kişiden kişiye değişmekle birlikte aşağıdaki yiyecekler gaz oluşumunu artırabilir:

• Kuru fasulye, nohut, mercimek ve diğer baklagiller
• Lahana, brokoli, karnabahar ve Brüksel lahanası
• Soğan ve sarımsak
• Tam tahıllı ürünler
• Elma, armut, şeftali ve kuru meyveler
• Gazlı içecekler
• Yapay tatlandırıcı içeren şekersiz sakız ve ürünler

Bu yiyecekler sağlıklı bir beslenmenin parçası olabilir. Gaz şikâyeti yaşayan kişilerin tümünü hayatından çıkarması yerine hangi besinlerin kendisinde belirti oluşturduğunu gözlemlemesi daha doğru bir yaklaşımdır.

3. Laktoz intoleransı

Laktoz intoleransı, süt ve süt ürünlerinde bulunan laktoz adlı şekerin yeterince sindirilememesi durumudur. Laktaz enziminin yetersiz olması nedeniyle laktoz bağırsaklarda fermente olur ve gaz, karın şişkinliği, karın ağrısı veya ishal meydana gelebilir.

Süt içtikten ya da dondurma, krema ve bazı yumuşak peynirleri tükettikten sonra şikâyetlerin artması laktoz intoleransını düşündürebilir. Bununla birlikte yoğurt ve sert peynirler bazı kişiler tarafından daha kolay tolere edilebilir.

4. Fruktoz ve diğer karbonhidratlara duyarlılık

Fruktoz, bazı meyvelerde, balda ve çeşitli hazır gıdalarda bulunan bir şekerdir. Fruktozun emilimindeki sorunlar bağırsaklarda gaz ve şişkinliğe yol açabilir. Ayrıca sorbitol ve mannitol gibi bazı yapay tatlandırıcılar da hassas kişilerde gaz, kramp ve ishale neden olabilir.

5. Kabızlık

Kabızlık sırasında dışkının bağırsaklarda uzun süre beklemesi, gazın ilerlemesini ve dışarı atılmasını zorlaştırabilir. Bu durum karında gerginlik, dolgunluk ve gaz sancısı hissine neden olabilir. Yetersiz su tüketimi, düşük lif alımı, hareketsizlik ve tuvalet ihtiyacını ertelemek kabızlığı artırabilir.

6. İrritabl bağırsak sendromu

İrritabl bağırsak sendromu, bağırsaklarda yapısal bir hastalık olmamasına rağmen karın ağrısı, şişkinlik, gaz, ishal veya kabızlık gibi şikâyetlerle seyreden yaygın bir durumdur. Stres, düzensiz beslenme, uykusuzluk ve bazı yiyecekler belirtileri tetikleyebilir.

7. Bağırsak florasındaki değişiklikler

Antibiyotik kullanımı, geçirilen bağırsak enfeksiyonları, beslenme düzenindeki ani değişiklikler ve bazı hastalıklar bağırsak bakterilerinin dengesini etkileyebilir. Bu değişiklikler sonucunda gaz ve şişkinlik geçici olarak artabilir.

8. Aşırı hava yutmaya bağlı gaz

Sakız çiğnemek, pipet kullanmak, sigara içmek, sık sık sert şeker emmek ve gazlı içecek tüketmek hava yutulmasını artırabilir. Kaygı ve stres sırasında hızlı nefes alıp verme veya sık yutkunma da benzer bir etki oluşturabilir.

Hangi Durumlarda Gaz Normal Kabul Edilir?

Gaz çıkarmak, sindirim sisteminin normal işlevlerinden biridir. Sağlıklı yetişkinlerde gün içinde farklı miktarlarda gaz oluşabilir. Gazın miktarı; tüketilen besinlere, yeme alışkanlıklarına, bağırsak hareketlerine ve kişisel hassasiyetlere göre değişir.

Gaz ve Şişkinlik Nasıl Azaltılır?

• Yemekleri yavaş yiyin ve lokmaları iyice çiğneyin.
• Gazlı içecekleri ve fazla miktarda sakız tüketimini sınırlayın.
• Hangi yiyeceklerin şikâyet oluşturduğunu belirlemek için besin günlüğü tutun.
• Baklagilleri bir anda fazla tüketmek yerine küçük porsiyonlarla beslenmeye başlayın.
• Gün içinde yeterli su içmeye özen gösterin.
• Düzenli yürüyüş ve hafif egzersiz yapın.
• Kabızlığı önlemek için lif tüketimini kademeli olarak artırın.
• Yemeklerden sonra kısa süreli yürüyüş yapın.
• Doktor önerisi olmadan uzun süreli ve kısıtlayıcı eliminasyon diyetleri uygulamayın.

Lifli besinler sağlıklı olsa da lif miktarını birdenbire artırmak gazı geçici olarak artırabilir. Bu nedenle sebze, meyve, baklagil ve tam tahıl tüketimi yavaş yavaş artırılmalı ve yeterli sıvı alınmalıdır.

Gaz Sancısı ile Gaz Şikâyeti Arasındaki Fark

Gaz şikâyeti çoğunlukla karında dolgunluk, hareketlilik ve gaz çıkarma ihtiyacı şeklinde hissedilir. Gaz sancısı ise bağırsaklarda biriken gazın oluşturduğu kramp veya batma tarzı ağrıdır. Ağrı, gaz çıkarma ya da dışkılama sonrasında azalabilir.

Bununla birlikte şiddetli, sürekli veya giderek artan karın ağrısı yalnızca gaza bağlanmamalıdır. Özellikle karında sertlik, ateş, sürekli kusma veya dışkılayamama gibi belirtiler varsa tıbbi değerlendirme gerekir.

Gaz İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Gaz şikâyeti aşağıdaki durumlarda bir hekim tarafından değerlendirilmelidir:

• Gaz ve şişkinlik uzun süredir devam ediyor veya giderek artıyorsa
• Şiddetli ya da tekrarlayan karın ağrısı varsa
• Açıklanamayan kilo kaybı görülüyorsa
• Dışkıda kan, siyah dışkı veya belirgin mukus fark ediliyorsa
• Uzun süren ishal veya kabızlık varsa
• Ateş, sürekli bulantı ya da kusma eşlik ediyorsa
• Karında belirgin şişlik ve dışkı-gaz çıkaramama durumu oluşuyorsa
• Gaz şikâyeti gece uykudan uyandıracak kadar şiddetliyse

Doktor, şikâyetlerin süresini ve beslenmeyle ilişkisini değerlendirerek gerekli görürse kan testleri, nefes testleri, dışkı incelemeleri veya görüntüleme yöntemleri isteyebilir.

Sonuç

Gazın en temel nedenleri yutulan hava ve bağırsak bakterilerinin sindirilemeyen besinleri parçalamasıdır. Gaz yapan yiyecekler, hızlı yemek yeme, kabızlık, laktoz intoleransı, irritabl bağırsak sendromu ve bağırsak florasındaki değişiklikler şikâyeti artırabilir.

Yavaş yemek, düzenli hareket etmek, yeterli su tüketmek ve kişisel tetikleyicileri belirlemek gazı azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak gaz şikâyetine şiddetli ağrı, kilo kaybı, kanlı dışkı, ateş veya sürekli kusma eşlik ediyorsa gecikmeden sağlık uzmanına başvurulmalıdır.